TKS EKSPOSISI SENI PAGELARAN

 

MATERI ONLINE PELAJARAN BAHASA JAWA KELAS XI

KD IV WACANA EKPOSISI SENI PAGELARAN TRADISI

 

Ngidentifikasi Teks Eksposisi Seni Pagelaran Tradisi

Ekposisi mujudake sawijining teks kang ngritakake Analisa proses nganggo cara narasi kanggo aweh informasi lan njembarake pangertene wong sing maca. Wacana eksposisi digunakake dening pengarang kanggo mbabar kawruh utawa ilmu, definisi, pangerten, cak-cakan sawijining kegiyatan, metodhe, cara, lan proses dumadi sawijining kedadeyan utawa bab.

Titikane karangan eksposisi kuwi ngemot bab-bab ing ngisor iki

1.      Ngandharake panemu utawa gagasan

2.      Nuduhake kahanan sanyatane (fakta), menawa perlu dicethahake kanthi grafik, peta statistik, gambar, angka lan sapanunggale

3.      Nggunakake analisis lan sintesis

4.      Sumber ide saka pengalaman, sikap utawa keyakinan

Struktur karangan eksposisi iku kaperang dadi telung perangan yaiku:

1.      Tesis (pambuka) isine panemu

2.      Argumentasi (suara/ isi) isine bukti, alesan lan argument

3.      Penegasan ulang (panutup) isine dudutan kang nguwatake argument adhedasar bukti.

 

 

 

 

Dening wonten wacana eksposisi ing menika badhe kaandharaken tuladha wacana eksposisi babagan Seni Pagelaran Tradisi. Sak derengipun mlebet tuladhanipun, manga nyinaoni rumiyin menapa kang diarani seni pagelaran tradisi menika.

Seni pagelaran mujudake jinis-jinising seni kang mbutuhake panggung utawa papan mligi kanggo meragakake lan mitontonake asil karya senine. Masyarakat Jawa  duweni seni tradisi kang akeh cacahe. Sanajan wektu iki wus suda manawa katandhingake karo sewatara taun kepungkur. Bab kasebut disebabake ngrembakaning teknologi informasi kayata radhiyo, TV, Internet kang nggiyarake maneka tontonan modheren. Sawetara kang isih bisa ditemokake ing antarane yaiku pagelaran wayang kulit, wayang wong, kethoprak, ludruk, jaranan, tayub, lan sakpanunggale.

Satemene sakehing seni pagelaran tradhisi Jawa iku wis ngumandhang nganti tekan njaban rangkah. Buktine akeh wisatawan kang teka saperlu nonton malah kapara ana kang kepincut lan nyinaoni. Mula ora mokal saiki ana sindhen saka manca kayata sindhen Jepang, Inggris, Amerika, Hungaria lan liya-liyane. Uga ana dhalang saka Australia.

Minangka generasi mudha kang entuk warisan seni tradhisi saka para leluhur ding digandhrungi wong manca kuwi mau wis mesthine seneng lan mongkog. Mung wae ora kandheg ing rasa mongkog kuwi mau nanging kudu rumangsa handarbeni kanthi melu nglestarekake seni tradisi kang pranyata adiluhung kasebut. Aja nganthi dadi tamu ing omahe dhewe. Eman yen bisane mung nonton wong manca sing maragakake seni tradisi dhewe.

 

TULADHA WACANA EKSPOSISI

Tuladha 1 :

 

Wayang Wong

Wayang uwong utawa wayang wong menika salah satunggalipun jenis pementasan tradisonal ing Jawa. Wanag wong menika gabungan saking seni drama ingkang ngerembaka ing negeri Eropa kaliyan seni pengelaran wayang ingkang ngerembaka ing tanah Jawa utawa pulo Jawa. Utaminipun wayang wong ngerembaka ing kraton kanggo hiburan golongan priyayi utawa bangsawan. Wong kang mainake wayang wong uga ngagem pakaian ingkang sami kaliyan hiasan-hiasan ingkang diagem wayang kulit.

Miturut penuturan lan data saking dinas pariwisata Kotamadya Dati II Surakarta, wayang wong ana utawa lair ing abad XVIII. Diciptaken menika Mangkunegara I ingkang kadosipun dipunilhami saking seni drama saking negeri kilen utawa Eropa. Wiwitan pementasan wayang wing dipungelar ing Surakarta lajeng dipungelar ing Yogyakarta. Wekdal ing sasu April 1868 yaiku Mangkunegara IV ngawontenaken acara khitan putranipun. Ingkang taun 1899, Pakubuwana X mbangun taman Sriwedari wonteng ing peresmianipun ngawontenaken pagelaran keseniang wayang wong. Kang ditonton kaliyan warga sekitar.

Pagelaran seni tradisional wayang wong ingkang pementasan eksklusif, namung digelar kangge bangsawan ing keraton. Nangung, ing taun 1902 wayang wong ngerembaka urip lan kanggo tontonan warga umum lan komersial kanthi nyade karcis. Wayang wong kang komersil ngerembaka lan puncakipun nalika wonteng pekempalan “Ngesti Pandowo” ingkang dipunpandegani dening Sastrosabdo. Abad XVIII ingkang dipunpandegani dening Mangkunegera I, wekdal punika ingkang dipungelar namung lakon-lakoninpun wayang purwa. Sasampunipun menika pagelaran seni tradisional wayang wong wiwit boten subur maneh ing Surakarta. Ananing teng Yogyakarta taksih wonten pagelaran wayang wong ngantos taun 1881. Kanthi pembiyantunipun Mangkunegara V, wayang wong ngerembaka maling nanging taksih winetes ing daerah Yogyakarta lan Surakarta kemawon.

Saking sejarah seni pementasan tradisonal wayang wong sing sampun ana kanthi zaman mbiyen. Mbiyen namung bangsawan lan keraton kemawon kang saget mirsani pementasan wayang wong. Nanging zaman saiki, kabeh wong saget mirsani pemetasan wayang wong. Justru wayang wong kudu dipirsani lan dilestariake kanggo budaya asli Indonesia lan tanah Jawa. Sebab iku kita sedaya kudune terus mbudayakake budaya adat lan utaminipu wayang wong sing mbiyen boten subur supaya sakniki saget subur maneh pementasanipun.

 

 

Tuladha 2 :

Jenis Gamelan lan Manfaatipun

Ing tanah Jawa gamelan yaitu gamelan ageng lan sakabeh piranti gamelan digunakake kanggo nyawisake ganding-gending. Gunane kanggo iringan musik utawa genting ing sawijining pementasan, umpamane wayang becik, wayag lulang, wayang wong, ketoprak, tari-tarian adat lan liya-liyane. Ana rupa-rupa gamelan kang digunakake saben ana acara utawa pementasan.

Gamelan jawa kanggo ngiringi penyajian gending ing jero pementasan karawitan, bisa dipupyran dumadi pirang-pirang repetoar yaiku : soran utawa gending-gending ingkang volume tabuhan sing atos. Kekabeh perangkat gamelan ditabuh kajaba suling, gender, gambang, siter lan rebab. Swaraning gamelan jenis iki dicawisake karo tempo tanggung, seseg lan antal. Jenis lirihan, padha karo jenenge, penyajian gending iki luwih lembut utawa alon-alon. Kekabeh instrumen ditabuh, nanging sing luwih diutamakake yaiku gender, gambang, rebab, siter lan suling. Ana dene karawitan lirihan bisa dipupuran meneh saka rizikan sing dikanggoake, antarane yaikut gadon, nyamleng, siteran, genderan, lan liya-liyane.

Ana uga gamelan sing kang digunakake dumadi piranti upacara adat yaiku gamelan ageng. Ana jenise maneh yaiku gamelan sekati lan gamelan nunggang. Gamelan segati sing nduweni Kanjeng Kyayi Gunturmadu lan Kanjeng Kyai Guntursari. Biyasane ditabuh ing jero perayaan uatawa acara sekaten yaiku dianakake pas tanggal 5 Mulud nganti 12 Mulud kanggi ngelingi weton lan wafatipun Nabi Muhammad SAW. Naning gamelan jenis iki uga kanggo acara nyambut dhayoh agung, supitan lan teteasan putra utawa putri Sultan lan sakarsa dalem. Instrumen utawa piranti kan ana ing jero gamelan sekati yaiku 2 gong ageng, 1 bedug, 1 kempyang, 1 saron demung, 2 sarong ricik, 2 sarong peking, 1 sampur lan 1 bonang. Gamelan nunggang yaiku gamelan sing nduweni telu nada. Gamelan iki nduweni awak saka 4 racakan isine teli bonang gedhe, 1 kenong japan, 2 bende, 1 pasang lojeh, 1 kendang gending, 1 kendang penuntung lan loro gong. Pada karo gamelan segati, gamelan nunggang kanggo nyambut adegan Sultan, ngiring dhayoh agung, supitan, tetesan, manti, rempog macan, grebegan lan liya-liya sekarsa dalem.

Gamelan sing biyasane digunakake ing tanah Jawa nduweni akeh jenis lan cara nabuh yaiku ana sing volume keras lan ono sing lembut. Jenis-jenising gamelan ana akeh, saka piranti apa bae sing kang ditabuh lan piranti sing diutamakake ditabuh. Ana gamelan kanggo pementasan lan kanggo upacara adat, mergo kuwi kula lan panjenengan kudu ngerti jenis, jeneng piranti gamelan lan manfaatipun gamelan kanggo ngelestariake budaya jawa.

 

 

Sumber :

Heri Setiawan. 2015. Mumpuni Basa Jawi XI kangge Kelas XI SMA/ MA/ SMALB/ SMK/ MAK . Surakarta: Tiga Serangkai.
https://belajarbahasajawa2013.wordpress.com/2013/12/11/wacan-eksposisi/
http://www.miftup.xyz/2015/06/teks-eksposisi-bahsa-jawa-pagelaran.html
http://ceritawayangbahasajawa.blogspot.com/2015/08/contoh-artikel-bahasa-jawa-tentang-gamelan.html

 

 

 

 

 

 

 

TUGAS ONLINE BAHASA JAWA KELAS XI

Kadamela Wacana Ekposisi babagan kesenian Tradisional kang ngrembaka ing Magelang

Mekanisme pangempalan (setoran)

Tugas saged diketik saged ugi kaserat ing buku Basa Jawa.

Tugas arupa file menawi dipun ketik, menawi kaserat ing buku Basa Jawa saged dipun foto

Tugas dipun kempalaken rumiyin ing ketua kelas piyambak-piyambak, dipun dadosaken setunggal file, lan dipun paring jeneng kelas file ipun, ampun kesupen tugas ingkang dipun kempalaken ing ketua kelas nama, absen, kelas.

Menawi sampun kumpul sedanten saged dipun kirim lumantar email. evimukti1982@gmail.com

Mekaten menawi wonten ingkang prelu dipun diskusiaken saged wonten Grop kelas Basa Jawa Kelas

Tugas Menika Kangge 2 pertemuan (2 Minggu).

Matur Nuwun…

SALAM SEHAT